Het begrip gymnasium wordt in Nederland in twee verwante betekenissen gebruikt:
Een vorm van voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo, voor ongeveer 10- tot 20-jarigen) met de klassieke talen Grieks en/of Latijn, die zowel op een zelfstandige school als op een scholengemeenschap of lyceum gevolgd kan worden. Deze betekenis wordt gebruikt in de woorden gymnasiumdiploma en gymnasiumopleiding.
Een school die uitsluitend een gymnasiumopleiding verzorgt, wordt een categoriaal gymnasium genoemd.